रगत लत्पत्तिएको सिरानीमा भेटिएको भ्यान गगको पेन्टिङ, पुन:स्थापनापछि प्रदर्शनीमा

एजेन्सी- भिनसेन्ट भ्यान गगको एउटा ऐतिहासिक पेन्टिङ, जुन ६ वर्षअघि चोरी भएको थियो र पछि एउटा नीलो रङ्गको ‘आइकिया’ झोलाभित्र नाटकीय रूपमा फेला परेको थियो, अहिले मर्मत र पुन:स्थापना पछि आफ्नो पुरानो चमकसहित प्रदर्शनीमा फर्किएको छ।

म्युजियम चोरी र खोजीको नाटकीय कथा

सन् २०२० को मार्चमा, नेदरल्याण्ड्सको एम्स्टर्डम नजिकै रहेको सिंगर लारेन म्युजियममा एउटा ठूलो चोरी भयो। ग्रोनिन्जर म्युजियम’ बाट ऋणमा ल्याइएको भ्यान गगको सन् १८८४ को प्रख्यात कृति “द पार्सोनेज गार्डेन एट न्युनेन इन स्प्रिङ” (The Parsonage Garden at Nuenen in Spring) लाई एक नकावधारी चोरले सबेरै म्युजियमको सुरक्षात्मक सिसाको ढोका ठूलो हतौडाले फुटाएर चोरेका थिए।

सन् २०२२ मा निल्स एम. (Nils M.) नामक व्यक्तिलाई यो पेन्टिङ र फ्रान्स हाल्सको अर्को कृति ‘टु लाफिङ ब्वाइज’ चोरेको अभियोगमा ८ वर्षको जेल सजाय भयो, तर त्यतिन्जेल यो पेन्टिङ कालो बजारमा गायब भइसकेको थियो।

कला जासूस आर्थर ब्रान्ड र ‘आइकिया’ झोलाको रहस्य

अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा चर्चित कला जासूस आर्थर ब्रान्ड (जसलाई कला जगतको ‘इन्डियाना जोन्स’ पनि भनिन्छ), उनले सन् २०२३ मा यसको सुराक पाए। सेप्टेम्बर ११, २०२३ मा, एक अज्ञात व्यक्तिले ब्रान्डको घरमा एउटा चम्किलो नीलो आइकिया झोला छोडेर गयो।

त्यो झोलाभित्र, लाखौं डलर मूल्य पर्ने उक्त पेन्टिङ ‘बबल र्‍याप’ले बेरिएको थियो र रगतको दाग लागेको एउटा सिरानीको खोलभित्र सुरक्षित राखिएको थियो। त्यो रगत पेन्टिङ फिर्ता गर्ने व्यक्तिको हात काटिएर लागेको थियो।

डच पुलिसको कला अपराध इकाईका प्रमुख रिचर्ड ब्रोन्सविकले यसको प्रमाणिकता पुष्टि गर्दै यो ‘सक्कली’ नै भएको घोषणा गरेका थिए।

संरक्षणविद् मार्जन डी विसरको जादु र नयाँ खुलासाहरू

म्युजियमले पेन्टिङ फिर्ता त पायो, तर यो कोतरिएको थियो र बाहिरी वातावरणमा रहँदा यसको अवस्था बिग्रिएको थियो। यसलाई पूर्ववत् अवस्थामा फर्काउने कठिन जिम्मेवारी संरक्षणविद् मार्जन डी विसरलाई दिइयो। महिनौँको अनुसन्धान र मर्मतको क्रममा उनले केही चकित पार्ने तथ्यहरू पत्ता लगाइन्:

 सन् १९०३ मा एउटा ग्यालरीमा बिक्री हुनुअघि, एक शौकिया चित्रकारले चित्रमा रहेकी महिलाको अनुहारमा केही विवरण थपेका थिए ताकि पेन्टिङ खरिदकर्ताका लागि अझ आकर्षक देखियोस्। डी विसरले ती अनावश्यक विवरणहरू हटाइन्।

 उनले यो पनि पत्ता लगाइन् कि भ्यान गगको मौलिक शीर्षकले यसलाई ‘वसन्त’को नभई ‘हिउँदको बगैंचा’को रूपमा उल्लेख गरेको थियो। अल्ट्राभायोलेट प्रकाश र भ्यान गगका पुराना पत्रहरूको अध्ययन गरेर उनले पछि थपिएका रङका पत्रहरू र छोपिएका चिराहरू पहिचान गरिन्।

ऐतिहासिक सन्दर्भ र वर्तमान प्रदर्शनी

धेरै मानिसहरू भ्यान गगलाई उनको पछिल्लो समयका चम्किला र उज्यालो रङ्गका चित्रहरू (जस्तै: Starry Night वा Sunflowers) बाट चिन्छन्। तर, यो पेन्टिङ उनले आफ्नो कला यात्राको सुरुवाती चरण (१८८३–१८८५) मा बनाएका थिए। यस समयमा उनी नेदरल्याण्ड्सको न्युनेनमा आफ्ना आमाबुबासँग बस्दथे। यो चित्रले उनको कला कसरी विकसित भयो भन्ने कुराको ऐतिहासिक प्रमाण दिन्छ।

यस पेन्टिङमा भ्यान गगले गाढा र अलि धमिलो रङ्गहरू (Dark and Earthy tones) प्रयोग गरेका छन्। त्यस समयमा उनी फ्रान्सेली प्रभाववाद (Impressionism) बाट प्रभावित भइसकेका थिएनन्। यो चित्रले एक प्रकारको शान्त, अलि उदास र गम्भीर वातावरण झल्काउँछ, जुन उनको ‘डच पिरियड’को विशेषता हो।

चित्रमा देखिएको बगैंचा र घर भ्यान गगका पिताको निवास (Parsonage) हो। उनका पिता त्यहाँका पादरी थिए। यस चित्रमा उनले आफ्नै घरको आँगन र त्यहाँको चर्चको टावरलाई कैद गरेका छन्। चित्रमा देखिएको चर्चको टावरलाई उनले आफ्ना ३० भन्दा बढी कलाकृतिहरूमा समावेश गरेका थिए। यो उनको पारिवारिक जीवन र धर्मसँगको उनको जटिल सम्बन्धलाई बुझ्न मद्दत गर्ने एउटा व्यक्तिगत दस्तावेज जस्तै हो।

यो चित्र क्यानभासमा नभएर ओकको काठको प्यानलमा बनाइएको छ। यस्तो सतहमा काम गर्दा चित्रको आयु लामो हुन्छ, तर यसलाई जोगाउन पनि उत्तिकै गाह्रो हुन्छ। हालैको मर्मतका क्रममा यसको बनावटमा प्रयोग गरिएका रङ्गका पत्रहरूले भ्यान गगको काम गर्ने शैली कति सुक्ष्म थियो भन्ने कुरा प्रमाणित गरेको छ।

हालैको पुन:स्थापना को क्रममा एउटा रोचक कुरा बाहिर आएको छ। लामो समयसम्म यसलाई “वसन्त” (Spring) को चित्र भनिए पनि, भ्यान गगले आफ्ना पत्रहरूमा यसलाई “विन्टर गार्डेन” को रूपमा वर्णन गरेका थिए। चित्रको पृष्ठभूमिमा देखिएका नाङ्गा रूखहरू र वातावरणले वास्तवमा हिउँदबाट वसन्तमा प्रवेश गर्दै गरेको समयलाई संकेत गर्छन्।

ग्रोनिन्जर म्युजियमकी प्रवक्ता करिना स्मर्कोभ्स्की र निर्देशक एन्ड्रियास ब्लुहमले यो कृति म्युजियमको संग्रहमा रहेको एक मात्र पेन्टिङ भएकाले यसको महत्त्व अतुलनीय रहेको बताएकी छन्। अहिले यो पेन्टिङ १४० वर्षअघि भ्यान गगले रङ्ग भर्दा जस्तो देखिन्थ्यो, ठ्याक्कै त्यस्तै अवस्थामा प्रदर्शनीमा राखिएको छ।

म्युजियमका आगन्तुकहरूका लागि एउटा डिजिटल स्क्रिन पनि राखिएको छ, जसमा मर्मत अघि र पछिको अवस्था तुलना गरेर हेर्न सकिन्छ।

कुनै पनि कलाकृतिको महत्त्व त्यसको इतिहासले पनि बढ्छ। यो पेन्टिङ लकडाउनको बेला चोरी हुनु, तीन वर्षसम्म अपराधीहरूको हातमा पर्नु, र अन्तमा एउटा साधारण ‘सपिङ ब्याग’ मा रगत लत्पत्तिएको सिरानीसँगै फेला पर्नुले यसलाई विश्वभर चर्चाको विषय बनाएको छ।

[आर्टनेट, Smithsonian Magazine, गार्जेन तथा विभिन्न स्रोतहरूबाट]