ब्रह्माण्डमा पानी कसरी सर्छ? नयाँ ग्रह प्रणालीमा भेटियो पुच्छ्रेताराको अनौठो कनेक्सन

एजेन्सी । स्वीडेनको लुन्ड विश्वविद्यालयका वैज्ञानिकहरूले हाम्रो सूर्यजस्तै एउटा युवा ताराको वरिपरि परिक्रमा गरिरहेका बाहिरी सौर्यमण्डलका पुच्छ्रेताराहरूको प्रमाण फेला पारेका छन्। यी अध्ययनहरूले कसरी पानी कुनै पिण्ड प्रणालीको चिसो बाहिरी भागबाट ग्रहहरू बन्ने ठाउँसम्म पुग्न सक्छ भन्ने सम्भावित तरिका देखाएका छन्।

पिडीएस ७० ( PDS 70) ग्रह प्रणाली ५० लाख वर्षभन्दा केही बढी पुरानो छ र पृथ्वीबाट करिब ३७० प्रकाश वर्ष टाढा पर्छ। यस प्रणालीमा कम्तीमा दुईवटा ग्यासका ठूला ग्रहहरू छन् र यो सूर्यभन्दा अलि चिसो ताराको वरिपरि घुमिरहेको छ। यो तारा नजिकै सन् २०२३ मा नै पानीको बाफ भेटिएको थियो। अहिले लुन्डका वैज्ञानिकहरूले ताराको अगाडि सोडियम ग्यासमा हुने घटबढ यही प्रणालीको भित्री भागबाट पुच्छ्रेताराहरू पार हुँदा देखिने लक्षण हुन सक्छ भनेर देखाएका छन्।

लुन्ड विश्वविद्यालयकी खगोल विज्ञान अनुसन्धानकर्ता एलाइन नोभाइस भन्छिन्, “हाम्रो अध्ययनले के देखाउँछ भने, सुरुवाती सौर्यमण्डलमा जस्तै, पुच्छ्रेताराहरूले नै पानीलाई ग्रहहरू बन्ने ठाउँ, अर्थात् प्रणालीको भित्री भागसम्म पुर्‍याउन मद्दत गरेका हुन सक्छन्।”

वैज्ञानिकहरूले २०१८ का तस्बिर तथा तथ्याङ्कहरूको अध्ययन गर्दा ताराको तुलनामा प्रति सेकेन्ड धेरै किलोमिटरको गतिमा चल्ने सोडियम ग्यास भेट्टाए। यो ग्यास केही रातको अन्तरालमा देखिन्छ र गायब हुन्छ, पुच्छ्रेताराहरू ताराको अगाडिबाट जाँदा यस्तै हुन्छ। जब एउटा पुच्छ्रेतारा आफ्नो ताराको नजिक पुग्छ, त्यो तात्छ र त्यसको सतहमा रहेको बरफ सिधै ग्यासमा परिणत हुन्छ (यसलाई सब्लिमेशन भनिन्छ)। त्यसपछि त्यो ग्यासले ताराको उज्यालोमा देखिने गरी आफ्नो छाप छोड्छ।

एलाइन नोभाइस भन्छिन्, “हामीले हाम्रो सूर्यजस्तै अलि चिसो ताराको वरिपरि घुम्ने बाहिरी पुच्छ्रेताराहरूको प्रमाण देखेको यो पहिलो पटक हो। साथै, पुच्छ्रेताराको गतिविधि देखिएको यो अहिलेसम्मकै सबैभन्दा कान्छो प्रणाली पनि हो।”

वैज्ञानिकहरूले पुच्छ्रेताराहरूको बाटोको कम्प्युटरबाट नक्कल (सिमुलेशन) पनि गरेका छन्। यसको नतिजाले के देखाउँछ भने, प्रणालीको धेरै टाढा रहेका वस्तुहरू ठूला ग्यास ग्रहहरूको गुरुत्वाकर्षण बल (आकर्षण शक्ति) बाट प्रभावित भएर तारातिरै हुत्तिएर आउन सक्छन्। यो निकै रोचक छ किनभने पुच्छ्रेताराहरू प्रणालीको चिसो बाहिरी भागमा बन्छन्, जहाँ पानी बरफको रूपमा जमेको हुन्छ। यदि तिनीहरू भित्री भागतिर तानिए भने, तिनले ग्रहहरू बन्ने ठाउँमा पानी र अन्य आवश्यक पदार्थहरू बोकेर लैजान सक्छन्।

लुन्ड विश्वविद्यालयकी खगोलविद् अलेक्जेन्डर स्टकवेल मर्फी भन्छिन्, “यो सुरुवाती सौर्यमण्डलमा घटेको जस्तै घटना हो, जहाँ पुच्छ्रेताराहरूले नै सानो र नयाँ पृथ्वीमा पानी ल्याउन मद्दत गरेका होलान्।”

पृथ्वीमा पानी खासमा कहाँबाट आयो भन्ने कुरा अझै पक्का भइसकेको छैन। पानीले भरिएका साना चट्टानहरू (क्षुद्रग्रह) र पुच्छ्रेताराहरू यसका दुई सम्भावित स्रोत हुन्। पिडीएस ७० ले वैज्ञानिकहरूलाई कुनै ग्रह प्रणाली भर्खरै बन्दै गरेको बेला यस्तो प्रक्रिया कसरी हुन्छ भनेर नजिकबाट अध्ययन गर्ने मौका दिएको छ।

लुन्ड विश्वविद्यालयका खगोल विज्ञान अनुसन्धानकर्ता जेन्स होइजमाकर निष्कर्ष निकाल्दै भन्छन्, “र चिलीमा बन्दै गरेको ‘अत्यन्त ठूलो टेलिस्कोप’ आउने वर्षहरूमा चालु भएपछि, हामी यो प्रणालीमा अरू ग्रहहरू छन् कि छैनन् भन्ने पत्ता लगाउन सक्नेछौं। यसले पानी र ग्रहहरू बन्ने मुख्य चीजहरू कसरी यताउता सर्छन् भन्ने अझ स्पष्ट तस्बिर हामीलाई दिनेछ।”

[यो समाचार युरोसिया रिभ्यूमा प्रकाशित छ]