६ महिला पत्रकार जो सत्यको पक्षमा बोलिरहेका छन् !

diyopost.com
दियो पोस्ट  बुधबार, पौष ०७, २०७८ | १९:३६:४३

भारतमा, पत्रकारको हत्याबाट बच्न सजिलो छ । किन ? किनभने सत्तासँग सत्य बोल्ने पत्रकारको जीवन रक्षाको सवालमा देश सबैभन्दा खराब अवस्थामा छ । यो कमिटी टु प्रोटेक्ट जर्नालिस्टद्वारा २०२० को ग्लोबल दण्डहीनता सूचकांकमा १२ औं स्थानमा छ । गेटिङ अवे विथ मर्डर नामक प्रतिवेदनले “जहाँ पत्रकारहरूलाई हत्या गर्नका लागि छुट छ र उनीहरूका हत्याराहरू स्वतन्त्र छन्” भन्ने सूचकाङ्कले ती देशहरूलाई हाइलाइट गर्छ ।

तसर्थ, यस्तो देशमा महिला पत्रकारहरू स्वाभाविक रूपमा कमजोर स्थितिमा हुन्छन् भन्ने बुझिन्छ । यदि महिलाहरु भारतमा उत्पीडित अल्पसंख्यकको प्रतिनिधि भएमा उनीहरुकोे बाटोमा आउने भिट्रोल, घृणा र यौन दुर्व्यवहार झन् खराब हुन्छ, उदाहरणका लागि ः राणा अयुब, जसले हरेक दिन ज्यान र बलात्कारको धम्की पाउँछिन् किनभने उनी डराउन अस्वीकार गर्छिन् दक्षिणपन्थी र हिन्दु बहुसंख्यकसंग ।

 

“कमिटी टु प्रोटेक्ट जर्नालिस्ट्सका अनुसार सन् २०२० को ग्लोबल दण्डहीनता सूचकांकमा भारत १२ औं स्थानमा छ । गेटिङ अवे विथ मर्डर नामक प्रतिवेदनले “जहाँ पत्रकारहरूको हत्याका लागि छुट छ र उनीहरूका हत्याराहरू स्वतन्त्र छन्” भन्ने सूचकाङ्कले ती देशहरूलाई हाइलाइट गर्छ । तसर्थ, यस्तो देशमा महिला पत्रकारहरू स्वाभाविक रूपमा कमजोर स्थितिमा हुन्छन् भन्ने बुझिन्छ ।”

२०२१ मा समाचार बनाउने राणा अयुब एक्ली महिला पत्रकार भने होइनन् । उनको साहस , इमान्दार र उदाहरणीय काम जस्तै हामीले २०२१ मा आफ्नो ज्यान जोखिममा राखेर समाचारहरू ल्याउने धेरै महिला पत्रकारहरू देखेका छौं । तिनीहरू मध्ये केहीलाई हामी सम्झन चाहन्छौं ।

सृष्टि जाटव : जो धोबीघाट डेमोलिशनको कभरेज गर्दा पक्राउ परिन् !

दलित टाइम्सको सम्पादक हुन जाटव । उनलाई अगस्टमा धोबीघाट बस्ती भत्काइएको कभरेज गरेको आरोपमा दिल्ली प्रहरीले पक्राउ गरेको थियो । दलित टाइम्सले दलित समुदाय, किसान र समाजका अन्य सीमान्तकृत वर्गहरूको कारणसँग सम्बन्धित सान्दर्भिक सामाजिक–राजनीतिक आन्दोलनहरूलाई राम्रोसँग समेट्छ ।

धोबीघाट बस्तीमा बसोबास गर्ने सयौं मानिसहरू दिल्ली विकास प्राधिकरणको भत्काउने अभियानका कारण विस्थापित भए जसलाई राष्ट्रिय हरित न्यायाधिकरणले अनुमति दिएको थियो । त्यही घटना कभरेज गर्ने क्रममा सृष्टि जाटव जामिया नगरको बाटला हाउस क्षेत्रमा पुगेकी थिइन् । उनको गिरफ्तारी लगत्तै सामाजिक सञ्जालमा उनको रिहाइको लागि ‘स्ट्यान्ड विद सृष्टि जाटव’ जस्ता ह्यासट्यागहरु ट्रेन्डमा आएपछि उनलाई रिहा गरियो ।

 

समृद्धि सकुनिया र स्वर्ण झा

एचडब्ल्यू न्यूज नेटवर्कसँग काम गर्ने समृद्धि सकुनिया र स्वर्ण झालाई त्रिपुरा प्रहरी चौकीमा एफआईआरमा नाम दिइएको थियो र पछि नोभेम्बरमा भएको मुस्लिम विरुद्ध त्रिपुरा हिंसाको कभरेजको लागि पक्राउ गरिएको थियो । पत्रकारहरूले आफ्ना प्रतिवेदनमा राज्यका मस्जिदहरूमा आगजनी, आक्रमण र तोडफोडका घटनाहरूलाई हाइलाइट गरेका थिए ।

उनीहरूलाई पहिले त्रिपुरा छोड्न अनुमति दिइएको थियो तर असम पुलिसले उनीहरूलाई फेरि त्रिपुरामा फिर्ता लैजान र गिरफ्तार गर्न हिरासतमा लियो ।

 

विश्व हिन्दू परिषद्मा आवद्ध स्थानीय नेता कञ्चन दासको उजुरीका आधारमा एफआईआर दर्ता गरिएको थियो । स्थानीय विश्व हिन्दू परिषद (विहिप) की नेता कञ्चन दासको उजुरीपछि नोभेम्बर १४ मा एफआईआर दर्ता गरिएको थियो । दुवै पत्रकारलाई स्थानीय अदालतले छिट्टै धरौटीमा रिहा गरेको थियो । चाखलाग्दो कुरा के छ भने, त्रिपुरा प्रहरीले पत्रकारहरूको रिपोर्टमा मस्जिदहरू जलाइयो भन्ने दाबीलाई खण्डन गरेका थिए र एएलटी न्युजका अनुसार , “स्थानीय पत्रकारहरू सहित धेरै व्यक्तिहरूले वेबसाइटलाई भने पानीसागरको पूर्व केन्द्रीय रिजर्भ पुलिस बल क्याम्पमा रहेको मस्जिद तोडफोड गरिएको थियो र जलाइयो ।”

 

खबर लहरिया

भारतको एकमात्र दलित–महिला नेतृत्वको स्थानीय समाचार संगठन खबर लहरियाको यात्रा भारतको उत्तर प्रदेश र मध्य प्रदेश बेल्टमा महिला रिपोर्टरहरूले गर्ने साहसी र अथक अन–ग्राउन्ड रिपोर्टिङका लागि चर्चामा रहेको छ । यो वर्ष रिन्टु थोमस र सुस्मित घोषको निर्देशनमा बनेको ‘राइटिङ विथ फायर’ नामक टिममा उत्कृष्ट ढंगले बनेको डकुमेन्ट्रीले प्रतिष्ठित सनडान्सलगायत विश्व चलचित्र महोत्सवमा प्रशंसा पाइरहेको छ ।

आजको भारतमा दलित महिला पत्रकारहरूको यात्रालाई देखाउने यो चलचित्रलाई वाशिंगटन पोस्टले “सबैभन्दा प्रेरणादायी पत्रकारिता चलचित्र, सायद कहिल्यै’ भनिएको छ र यो न्यूयोर्क टाइम्सको समीक्षक छनोट हो । खबर लहरियाकी ब्यूरो चिफ मीरा देवी पनि चलचित्रको प्रतिनिधित्व गर्न नेदरल्याण्ड पुगेकी थिइन् ।

सृष्टि जसवाल

जुन २०२० मा, सृष्टि जसवालको नेटफ्लिक्स फिल्ममा कृष्णा नामक नायकको कार्यलाई भगवान कृष्णमाथिको आक्रमणको रूपमा गलत बुझिएको थियो । र त्यस पछि उनले धेरै हिन्दू ट्विटर खाताहरूबाट बलात्कार र ज्यान मार्ने धम्कीहरू पाएकी थिइन् । जसको कारण जसवालले सार्वजनिक रुपमा माफी माग्नु परेको थियो र हिन्दुस्तान टाइम्सको जागिर पनि उनले गुमाउनु परेको थियो ।

एक वर्ष पछि २०२१ मा, जसवालले प्रतिष्ठित लोरेन्जो नताली सर्वश्रेष्ठ उदीयमान पत्रकार पुरस्कार प्राप्त गरिन् । जुन प्रतिष्ठित नेशनल फाउन्डेसन अफ इन्डिया र पुलित्जर सेन्टर ग्रांटी बाट अनुदान दिइन्छ ।

जसवालले आफ्नो बाटोमा आउने व्यापक विरोधहरुलाई अनदेखा गर्दै एक स्वतन्त्र पत्रकारका रुपमा न्युजल्यान्ड्री , अल जन्जीरा , कारवां म्यागजिन, भइस वर्ल्ड न्युज, इत्यादिमा अनुकरणीय पत्तकारिता गरी रहेकी छिन् । उनले सत्तामा रहेका संस्थाहरूलाई जवाफदेही राख्ने कार्यलाई निरन्तरता दिइरहेकी छिन् । १०० प्रतिशत बाली नोक्सान भए तापनि कसरी किसानहरूलाई प्रधानमन्त्री फसल बीमा योजना (पीएमएफबीवाई) अन्तर्गत सात गुणा कम मुआब्जा दिइयो भन्ने बारे अनुसन्धान रिपोर्टहरू बनाउन नेतृत्व गरिन् ।

ज्योति यादव

द प्रिन्टको वरिष्ठ संवाददाता ज्योति यादवले उत्तर प्रदेश र हरियाणाका मुद्दाहरूको अथक रूपमा भूमिगत कभरेज गर्छीन् । उनले बलात्कार संस्कृति सम्बन्धी लेख र उनका दुईवटा ग्राउन्ड रिपोर्टहरूका लागि यस वर्ष प्रतिष्ठित संयुक्त राष्ट्र लादली मिडिया पुरस्कार जितेकी थिइन् ।

कसरी एक महिला पुलिस अफिसरले एक वर्षदेखि शौचालयमा थुनिएकी ३८ वर्षीया महिलालाई बचाइन् र घुम्टो भित्रबाट डिजिटल संसारमा नेभिगेट गर्दा “जुरी प्रशंसा उद्धरण’ प्राप्त भयो भन्ने विषयमा उनले पत्रकारको हैसियतले कडा प्रश्न सोध्ने काम गरिरहेकी हुनाले भारतीय राष्ट्रिय लोकदलका अभय चौटालाले आफूसँग गरेको दुर्व्यवहारको बारेमा विस्तृत रूपमा लेखिन् ।

यादव लेख्छिन् ,“मेरो लागि २६ वर्षको उमेरमा राजनीतिक पिटाई अझै धेरै नयाँ आगोद्वारा गरिएको साँचो परिक्षा जस्तो थियो । समयको दौडान संगै म पक्कै बाक्लो छालाको विकास गर्नेछु ।”

निधि सुरेश

 

उत्तर प्रदेशको हाथरस मा एक दलित केटी को बलात्कार को समाचार हामीलाई पुगेपछि न्युजल्यान्ड्रीमा आबद्ध निधि सुरेशको सबैभन्दा महत्वपूर्ण आवाज थियो । सुरेशले घटनामा भएका सबै घटनाक्रमलाई फलोअप गर्दै, पीडित परिवारले आफू बस्ने उच्च जातिको बस्तीमा भोगेको विपत्तीलाई फलोअप गर्दै अगाडि बढेकी थिइन् ।

सुरेश द्धारा सत्य र न्यायको निरन्तर खोज एउटा राज्यमा हुन्छ । जस्तै उत्तर प्रदेश, जो अहिलेको समयमा असहमति र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता विरुद्धको क्र्याकडाउनको लागि कुख्यात छ र यसले अझ धेरै अचम्ममा पारिदिन्छ । न्यूज१८का पत्रकार दीप श्रीवास्तवले मानहानिको उजुरी गरेपछि सुरेशलो यूपी पुलिस द्धारा एफआईआर पनि सामना गर्नु परेको थियो ।

उत्तर प्रदेशको तिल्हारमा भएको धर्म परिवर्तनको घटनामा उक्त पत्रकारले कसरी पैसा मागेको छ भन्ने बिषयमा उनले रिपोर्ट गरिरहेकी र पछ्याइरहेकी थिईन् ।

 

सम्बन्धित खबर